Wygrany kontrakt eksportowy może oznaczać duży wzrost sprzedaży, ale jednocześnie wymagać zaangażowania znacznych środków jeszcze przed otrzymaniem pierwszej płatności. Firma może potrzebować kapitału na zakup surowców i towarów, produkcję, transport, wynagrodzenia czy rozliczenia z podwykonawcami. Jeżeli zagraniczny kontrahent płaci dopiero po wykonaniu określonego etapu albo po wystawieniu faktury z długim terminem płatności, pomiędzy wydatkami a wpływami powstaje luka finansowa.
Dlatego finansowania kontraktu eksportowego nie warto traktować jako jednego produktu potrzebnego przez cały okres realizacji zlecenia. Innego rozwiązania firma może potrzebować przed wystawieniem pierwszej faktury, innego po powstaniu należności, a jeszcze inne instrumenty mogą służyć zabezpieczeniu wykonania kontraktu lub płatności.
Największe zapotrzebowanie na kapitał może pojawić się jeszcze przed powstaniem należności. Przedsiębiorca musi rozpocząć realizację kontraktu, ale nie ma jeszcze faktury, którą można byłoby finansować w ramach faktoringu. W tym momencie potrzebne są środki na zakup materiałów, przygotowanie produkcji, transport, wynagrodzenia czy płatności dla dostawców i podwykonawców.
Firma może wykorzystać własne środki albo finansowanie obrotowe, np. kredyt lub limit bankowy. Przy większych kontraktach możliwe jest także finansowanie powiązane z realizacją konkretnego zlecenia. Instytucja finansująca może wtedy analizować nie tylko przedsiębiorstwo, ale również wartość kontraktu, harmonogram, przewidywane przepływy pieniężne i warunki płatności.
Przed rozpoczęciem realizacji warto ustalić:
Kontrakt może być rentowny, a mimo to powodować problemy z płynnością finansową, jeżeli przedsiębiorstwo przez kilka miesięcy musi finansować dużą część jego wartości z własnych środków. Dlatego istotna jest nie tylko wartość zamówienia, ale również harmonogram kosztów i wpływów.
Przy planowaniu finansowania warto brać pod uwagę nie tylko podstawowy koszt realizacji kontraktu, ale również zdarzenia, które mogą zwiększyć zapotrzebowanie na kapitał albo opóźnić jego powrót do firmy. Do najważniejszych należą:
Znaczenie poszczególnych ryzyk zależy od konstrukcji konkretnego kontraktu. Jeżeli jeden zagraniczny odbiorca odpowiada za znaczną część sprzedaży, pojedyncze opóźnienie może mocno wpłynąć na płynność firmy. Jeżeli natomiast cena została ustalona z góry, a koszty realizacji mogą się zmieniać, przedsiębiorstwo powinno uwzględnić odpowiednią rezerwę finansową.
Analiza ryzyka powinna więc odpowiadać na pytanie nie tylko, ile kosztuje realizacja kontraktu w wariancie podstawowym, ale również ile dodatkowego kapitału firma może potrzebować, jeżeli pojawią się opóźnienia, wzrost kosztów albo problemy z płatnością.
Po wykonaniu dostawy lub określonego etapu kontraktu charakter potrzeby finansowej się zmienia. Firma nie finansuje już przyszłych prac, lecz oczekuje na płatność za powstałą należność. Jeżeli termin płatności wynosi 30, 60 czy 90 dni, środki z zakończonego etapu nadal nie są dostępne do finansowania kolejnych zamówień.
W tym momencie jednym z rozwiązań może być faktoring. Po wystawieniu faktury spełniającej warunki finansowania faktor wypłaca uzgodnioną część należności, a przedsiębiorstwo uzyskuje dostęp do środków przed terminem płatności kontrahenta. Faktoring może więc uzupełniać finansowanie wykorzystywane wcześniej: finansowanie obrotowe pokrywa wydatki przed powstaniem należności, a faktoring przyspiesza dostęp do pieniędzy już po wystawieniu faktury.
Przy wyborze rodzaju faktoringu znaczenie ma również ryzyko niewypłacalności zagranicznego kontrahenta. Faktoring z regresem służy przede wszystkim finansowaniu należności, natomiast faktoring pełny może dodatkowo obejmować przejęcie przez faktora ryzyka niewypłacalności odbiorcy objętego ochroną, zgodnie z warunkami umowy i przyznanym limitem.
Finansowanie kontraktu to nie tylko zapewnienie gotówki potrzebnej do jego realizacji. Przy dużych zleceniach zagraniczny kontrahent może wymagać również zabezpieczeń potwierdzających, że wykonawca wywiąże się z określonych obowiązków. W zależności od warunków kontraktu mogą pojawić się gwarancje przetargowe, zwrotu zaliczki czy należytego wykonania. Gwarancja nie zastępuje finansowania bieżących kosztów, ale może być warunkiem zdobycia lub realizacji konkretnego zamówienia.
Inną funkcję pełni akredytywa dokumentowa stosowana w rozliczeniach handlu zagranicznego. Jej mechanizm opiera się na zobowiązaniu banku do dokonania płatności po spełnieniu warunków określonych w akredytywie i przedstawieniu wymaganych dokumentów. W zależności od konstrukcji transakcji może ona zwiększać przewidywalność rozliczenia z zagranicznym odbiorcą.
Kredyt, faktoring, gwarancja i akredytywa odpowiadają więc na różne potrzeby. Jedne zapewniają kapitał do realizacji kontraktu, inne przyspieszają dostęp do należności lub zabezpieczają określone obowiązki stron.
Punktem wyjścia powinien być moment, w którym firma faktycznie potrzebuje środków. Jeśli kapitał jest potrzebny przed powstaniem należności, istotne będzie finansowanie obrotowe lub inne rozwiązanie umożliwiające pokrycie kosztów realizacji. Jeżeli problem pojawia się dopiero po wystawieniu faktury, bardziej naturalnym rozwiązaniem może być finansowanie należności.
W praktyce jeden kontrakt może wymagać połączenia kilku instrumentów. Finansowanie obrotowe może zapewnić środki potrzebne do rozpoczęcia prac, gwarancje pozwolić spełnić wymagania kontraktowe, a faktoring przyspieszyć dostęp do pieniędzy po wystawieniu faktur. Kluczowe jest dopasowanie źródeł finansowania do kolejnych etapów realizacji zlecenia.
Dobrze zaplanowane finansowanie powinno pozostawić firmie wystarczające środki nie tylko na wykonanie konkretnego kontraktu, ale również na prowadzenie pozostałej działalności. Dzięki temu duży kontrakt eksportowy może wspierać ekspansję zagraniczną, zamiast nadmiernie obciążać kapitał obrotowy i zwiększać ryzyko utraty płynności.