Planowanie budżetu firmy nie opiera się wyłącznie na przewidywaniu przychodów i kosztów. Równie ważne jest określenie, kiedy pieniądze rzeczywiście pojawią się na rachunku i czy w tym samym czasie przedsiębiorstwo będzie dysponowało środkami potrzebnymi do regulowania bieżących zobowiązań.
Problem pojawia się szczególnie przy sprzedaży z odroczonym terminem płatności. Firma może wykonać usługę lub dostarczyć towar, wystawić fakturę i ująć sprzedaż w swoich planach, ale na zapłatę czekać jeszcze 30, 60 czy 90 dni. Jeżeli w tym czasie trzeba opłacić dostawców, wynagrodzenia, podatki lub kolejne zamówienia, sama wiedza o przyszłych przychodach nie wystarcza. Potrzebna jest również prognoza rzeczywistych przepływów pieniężnych.
Faktoring może wspierać taki sposób planowania, ponieważ pozwala wcześniej uzyskać dostęp do środków związanych w należnościach. Nie eliminuje jednak potrzeby tworzenia budżetu ani prognozowania cash flow. Zmienia przede wszystkim moment, w którym część należności może zostać wykorzystana do finansowania działalności.
Przy planowaniu budżetu jednym z trudniejszych elementów jest ustalenie momentu wpływu środków od kontrahentów. Termin zapisany na fakturze daje punkt odniesienia, ale rzeczywista historia płatności odbiorców może wyglądać inaczej. Jeżeli firma opiera plan wydatków wyłącznie na założeniu, że każda faktura zostanie zapłacona dokładnie w terminie, nawet niewielkie przesunięcia mogą powodować napięcia w płynności.
Finansowanie należności pozwala częściowo zmienić tę zależność. Po wykonaniu sprzedaży i powstaniu wierzytelności faktorant może uzyskać środki wcześniej, zgodnie z warunkami umowy faktoringowej. Dzięki temu przy planowaniu budżetu można brać pod uwagę nie tylko przewidywany termin płatności odbiorcy, ale również możliwość wcześniejszego uruchomienia finansowania.
Ma to szczególne znaczenie w przedsiębiorstwach, które regularnie sprzedają z odroczonym terminem płatności. Im większa wartość należności i dłuższy okres oczekiwania na zapłatę, tym większa część kapitału obrotowego pozostaje przez ten czas poza rachunkiem firmy. Faktoring może skrócić ten okres i ułatwić dopasowanie wpływów do terminów własnych zobowiązań.
Nie oznacza to jednak pełnej przewidywalności. Finansowanie zależy od warunków umowy, dostępnego limitu, jakości należności i odbiorców. Dlatego w budżecie nie należy traktować faktoringu jako automatycznego źródła środków dla każdej wystawionej faktury.
Jeżeli przedsiębiorstwo regularnie korzysta z faktoringu, warto uwzględniać go bezpośrednio w prognozie przepływów pieniężnych. Zamiast patrzeć wyłącznie na łączną wartość sprzedaży, należy zestawić moment powstawania należności z terminami finansowania, spodziewanymi płatnościami odbiorców oraz własnymi wydatkami.
Przydatne jest rozdzielenie kilku elementów:
Takie podejście pozwala ocenić, czy faktoring rzeczywiście pokrywa okres największego zapotrzebowania na gotówkę. Jest to szczególnie ważne przy sezonowości, szybko rosnącej sprzedaży albo realizacji większych kontraktów, gdy wartość należności może rosnąć szybciej niż dostępne środki pieniężne.
Koszt faktoringu także powinien być elementem budżetu. Nie należy oceniać go wyłącznie przez pryzmat jednej stawki, ponieważ ostateczny koszt może zależeć między innymi od długości finansowania i zakresu wykorzystywanej usługi. Przy planowaniu trzeba więc zestawić koszt finansowania z korzyścią wynikającą z wcześniejszego dostępu do kapitału.
Tak, ponieważ różne warianty faktoringu oznaczają inny zakres ryzyka pozostającego po stronie przedsiębiorstwa. Ma to znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa należności, ale również dla budżetu i scenariuszy przepływów pieniężnych.
W faktoringu z regresem przedsiębiorstwo otrzymuje finansowanie, ale ryzyko niewypłacalności kontrahenta pozostaje po stronie faktoranta. Jeżeli odbiorca nie zapłaci w dodatkowym terminie określonym w umowie, może pojawić się konieczność rozliczenia wcześniej otrzymanych środków. Przy planowaniu budżetu warto więc uwzględnić taki scenariusz, szczególnie gdy duża część sprzedaży jest skoncentrowana na jednym lub kilku odbiorcach.
W faktoringu pełnym faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności kontrahentów w zakresie wynikającym z umowy. Nie oznacza to ochrony przed każdą przyczyną braku zapłaty, dlatego również w tym wariancie trzeba analizować warunki ochrony oraz strukturę finansowanych należności.
Faktoring może więc zwiększać przewidywalność przepływów, ale nie zastępuje zarządzania ryzykiem. Im lepiej firma zna strukturę swoich należności, historię płatniczą odbiorców oraz terminy własnych zobowiązań, tym trafniej może wykorzystać finansowanie w planowaniu budżetu.
Największa wartość faktoringu z punktu widzenia planowania nie polega na samym szybkim dostępie do pieniędzy. Ważniejsze jest możliwość skrócenia okresu pomiędzy sprzedażą a wykorzystaniem środków z należności i uwzględnienia tego mechanizmu w prognozie cash flow.
Jeżeli firma sięga po faktoring dopiero wtedy, gdy zaczyna brakować gotówki, finansowanie ma przede wszystkim charakter reaktywny. Inaczej wygląda sytuacja, gdy przedsiębiorstwo wcześniej określa, jaka część sprzedaży będzie finansowana, jakie zobowiązania przypadają w tym okresie i jaki będzie koszt usługi. Faktoring staje się wtedy jednym z elementów zarządzania kapitałem obrotowym, obok kontroli należności, prognozowania wpływów i planowania wydatków.
Może więc pomagać w planowaniu budżetu firmy, ale pod warunkiem, że jest uwzględniany razem z rzeczywistymi terminami płatności, kosztami finansowania, limitami oraz ryzykiem związanym z portfelem kontrahentów. Sam fakt posiadania umowy faktoringowej nie gwarantuje stabilności finansowej – daje natomiast dodatkową możliwość zarządzania momentem, w którym środki z bieżącej sprzedaży stają się dostępne dla przedsiębiorstwa.